Edebiyat

Reklamlardaki Edebî Sanatlar

2008-06-13T07:46:54+00:00

Türkiye, ağzının tadını biliyor. Ayda 14.000 Eti Topkek yiyor.

Hanımeller, anne eli değmiş gibi.

Yılın ilk ayında Moviemax yine heyecanlı ve aksiyon dolu.

Hayatınızın en muhteşem kokusu Tarkan, caddelerde dolaşıyor.

Yine o bisküviden yedin, değil mi? (Hanımeller)

Diğer krem temizleyicileri lekeleri acımasızca çizer. Oysa Cif Krem lekeleri nazikçe temizler.

Fiat Stilo, yeni stil o.

Magnum, aklını başından alır.

MİAMİ Kanepe

– Alo oğlum nasılsın? Ne yapıyorsun?

– İyiyim baba. Oturuyorum.

– Nerede?

– Miami’de.

Bir Kilim yeter sevgilim.

Ace, lekelere düşman, çamaşıra dost.

Kedi:

– Mırrr... Bu benim en sevdiğim şarkı (Alarko Kombi).

ÖSS'yi kazanmak için Kültür'lü olmak gerekir.

ÖSS'yi kazanmak için Birikim gerekir.

Advantage'ın (Avantaj) varsa avantajın var.

Aruz Ölçüsü

2008-03-05T17:17:04+00:00

Göz gördü gönül sevdi seni ey yüzü mâhım

Kurbânın olam var mı benim bunda günâhım (Nahîfî)

Açınca yelkeni hiç bakma, oynasın varsın;

Kayık çocuk gibidir: Oynuyor mu kaydetme (Tevfik Fikret)

Duydum seni istiyor bu vicdan

Bildim sana vâsıl oldu cânân (Abdülhak Hamid Tarhan)

Memleket bitti, yine bitmedi sen, ben....

Bize bu hâl ile bizden büyük olmaz düşmen (Namık Kemal)

Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden

Eteklerinde güneş renkli bir yığın yaprak (Ahmed Haşim)

Âsûde olam dersen eğer gelme cihâna

Meydâna düşen kurtulamaz seng-i kazâdan (Ziya Paşa)

Hayır mâtem senin hakkın değil, mâtem benim hakkım:

Asırlar var ki aydınlık nedir hiç bilmez âfâkım. (Mehmed Âkif Ersoy)

Çatma, kurban olayım çehreni, ey nazlı hilâl!

Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet bu celâl?

Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl...

Hakkıdır, Hakk'a tapan milletimin istiklâl! (Mehmed Âkif Ersoy)

Uçtuk Mohaç ufkunda görünmek hevesiyle

Canlandı o meşhûr ova at kişnemesiyle (Yahya Kemal Beyatlı)

Gönlüm, dilim, kanım ve mizâcımla sizdenim

Dünyâ ve âhirette vatandaşlarım benim. (Yahya Kemal Beyatlı)

Sitanbul’a geçmiş idim salı gün

Cihân görmesin ânın emsâli gün (Keçecizâde İzzet Molla)

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlare su

Kim bu denlü tutuşan odlare kılmaz çâre su (Fuzûlî)

Dinle neyden kim hikâyet etmede

Ayrılıklardan şikâyet etmede (Nahifî)

Hani ol gül gülerek geldiği demler şimdi

Ağlarım hâtıra geldikçe gülüştüklerimiz (Mâhir)

Ne Süleymân ne Selîm'in kuluyuz

Hazret-i Rabbi rahîmin kuluyuz (Esrar Dede)

Anı hoş tut garîbindir efendi işte biz gittik

Gönül derler ser-i kûyunda bir dîvânemiz kaldı (Hayâlî)

Geçer firkat zamânı böyle kalmaz

Sağ olsun sevdiğim Mevlâ kerimdir (Nâilî)

Cihânda âşık-ı mehcûr sanma râhat olur

Neler çeker bu gönül söylesem şikâyet olur (Şeyhülislâm Yahya)

Ağlatmayacaktın yola baktırmayacaktın

Ol va'de-i tekrâr be-tekrârı unutma (Esrar Dede)

Gül hasretinle yollara tutsun kulağını

Nergis gibi kıyâmete dek çeksin intizar (Bâkî)

Edebî Sanatlar

2008-03-04T08:56:49+00:00

Aşağıdaki mısralarda ve cümlelerde gördüğünüz edebî sanatları yazınız.

a) Şiir bir cennet bahçesi

Girmeyene anlatılmaz

b) Bugünlerde Tarık Buğra’yı okuyorum.

c) Havada bir dost eli okşuyor derimizi

ç) İçime damla damla bir korku birikiyor

Sanıyorum her sokak başını kesmiş devler.

Üstüme camlarını hep simsiyah dikiyor,

Gözüne mil çekilmiş bir ama gibi evler.

d) Gördüm deniz dedikleri bin başlı ejderi

e) İçmiş gibi geceyi bir yudumda

Göğün mağrur bakışlı bulutları

f) Şakaklarıma kar mı yağdı ne var!

Benim mi Allahım bu çizgili yüz?

Ya gözler altındaki mor halkalar?

Neden böyle düşman görünürsünüz;

Yıllar yılı dost bildiğim aynalar

g) İnce hesaplarla biz bizi yerken

Ya sabah geç geldin ya akşam erken

h) Sevgi dağ zirvesi, kin dipsiz kuyu

Karıştan kısadır hayatın boyu

ı) Bulutta şaha kalkmış,

Fatih’ten kalma kır at

Pırlantadan kubbeler,

Belki bir milyar kırat...

Şehadet parmağıdır göğe doğru minare;

Her nakışta o mana, öleceğiz ne çare?..

i) Gam çekme deli gönül

Bulunmaz mı yâr sana

Çünkü Ferhad’ım dersin

Şu dağları yarsana

j) Yapraktan saçını yerlere yaymış

Sonbahar ağlıyor ayaklarımda

k) Hangi hoyrat rüzgâr söküp götürür (hoyrat: kaba)

Çatıdaki yorgun kiremitleri

l) Bu hayalle uyur Bursa her gece

Her sabah onunla uyanır onunla güler

m) Aslanlar cephede kahramanca çarpışıyor.

n) Çocuklar bahçede cıvıldaşıp oynuyor.

o) Bütün okul Kadıköy’deki törene gitmiş.

ö) Arkadaşımın aklı bir karış havadaydı.

p) Benim her derdime ortak sen oldun

Ağlarsam ağladın, gülersem güldün

Sazım bu sesleri turnadan m’aldın?

Pençe vurup sarı teli sızlatma.

r) Eğilmiş arza kanar, muttasıl kanar güller

Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller

s) Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz

ş) Niçin kondun a bülbül

Kapımdaki asmaya

Ben yârimden ayrılmam

Götürseler asmaya

t) Aheste çek kürekleri mehtab uyanmasın

Bir alem-i hayale dalan ab uyanmasın.

u) Şu kopan fırtına Türk ordusudur ya Rabbi

Senin uğrunda ölen ordu budur ya Rabbi

ü) Önde uzun bir kışın soldurduğu etekler,

Sonra dönen, dönerken inleyen tekerlekler.

v) Andırıyor hisarlar birer tütsü kabını

Leylekler ezberliyor Zerdüşt’ün kitabını,

Benziyor bir mermere alnını koyan dere

Bir ateş mabedinde bir ateşten ejdere.

y) Güneşten gizlenen inci yıldızlar

Şimdi bir sır gibi çıkar meydana.

z) Boğaz bir gümüş mangal, kaynatır serinliği;

Çamlıca’da yerdedir göklerin derinliği.

Oynak sular yalının alt katında misafir;

Divan Edebiyatı

2008-03-04T08:54:32+00:00

1- “Kaside der Na't-ı Hazret-i Nebevî” başlığını taşıyan bu şiir, redifinden dolayı Su Kasidesi olarak tanınmıştır.

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlâre su

Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su

Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem

Yâ muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su

Suya versin bâğbân gülzârı zahmet çekmesin

Bir gül açılmaz yüzün- tek verse min gülzâre su

Ârızın yâdıyle nem-nâk olsa müjgânım n'ola

Zâyi olmaz gül temennâsiyle vermek hâre su

Ey gözüm, gönlümdeki ateşlere göz yaşlarımdan su saçma. Çünkü böyle alev alev yanan ateşe, su çare olmaz.

Şu dönen kubbenin (gök yüzünün) rengi su renginde midir, yoksa gözümden akan yaşlar mı gök yüzünü kaplamıştır, bilmiyorum.

Bahçıvan, boşuna zahmet çekmesin, gül bahçesini sele versin. Çünkü, bin gül bahçesini sulasa, senin yüzün gibi bir gül açılmaz.

Güle benzeyen yanağını andığımda, ağlayıp kirpiklerim ıslansa buna şaşılır mı? Çünkü, gül yetiştirmek için dikene verilen su boşa gitmez.

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Vezin:

Kafiye:

Bir eşek var idi zaîf ü nizâr

Yük elinden katı şikeste vü zâr

Gâh odunda vü gâh suda idi

Dün ü gün kahr ile kısuda idi

Ol kadar çeker idi yükler ağır

Ki teninde tü komamışdı yağır

Nice tü, kalmamışdı et ü deri

Yükler altında kana batdı deri

Arkasından alınsa pâlânı

Sanki it artığıydı kalanı

Şeyhî'nin, bu eserinde bayağılığa düşmeyen ince bir mizah ile insani zaaflar hicvedilmiştir.

2- Yukarıdaki şiirin nazım şekli ne olabilir? Nereden anlaşılır?

Bahâr boldı vü gül meyli kılmadı könlüm

Açıldı gonça ve lîkin açılmadı könlüm

Yüzün hayâli bile vâlih irdi andak kim

Bahâr kelken ü kitkenni bilmedi könlüm

Güm oldı bâğda ağzın hayâlidin yüz vây

Ki gonçalar ara istep tapılmadı könlüm

Bahar oldu, fakat, gönlüm güllere bakma arzusu duymadı. Goncalar açıldı, fakat gönlüm sevinemedi.

Yüzünün hayali ile öylesine kendimden geçmiş hâldeyim ki, gönlüm baharın geldiğini, gittiğini fark etmedi.

Gönlüm, bahçede, goncaya benzeyen ağzının hayaliyle kayboldu. Yüzlerce vay ki, goncalar arasında aradım gönlümü, fakat bulamadım.

3- Bu şiirin nazım şekli nedir?

4- Mesneviden farkı nedir?

5- Hasılım yok ser-i kuyunda beladan gayrı

Garazım yok, reh-i aşkında fenadan gayrı.

Ney-i bezm-i gamem ey mâh ne bulsan yele ver

Oda yanmış kuru cismimde hevadan gayrı.

Perde çek çehreme hicran günü ey kanlı sirişk,

Ki gözüm görmeye ol mehlikadan gayrı.

(Fuzûlî)

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Kafiye :

6- Fermân-ı aşka can iledir inkıyâdımız

Hükm-i kazâya zerre kadar yok inadımız

Baş eğmeziz edânîye dünyâ-yı dûn için

Allah'adır tevekkülümüz i'timâdımız

Biz müttekâ-yı zer-keş-i câha dayanmazız

Hakk'ın kemâl-i lütfunadır istinâdımız

(Bâkî)

Aşkın emrine boyun eğişimiz can u gönüldendir. Allah'ın emrine zerre kadar inadımız yoktur.

Aşağılık dünya için adi kişilere boyun eğmeyiz. Tevekkülümüz, güvenimiz ancak Allah'adır.

Mevki ve makamın altın işlemeli asasına dayanmayız. Bizim dayanağımız, Allah'ın sonsuz lütfunadır.

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Kafiye:

Dalgın geceler! El ele geldik yarınızda

Sallandık o şen kızla salıncaklarınızda.

Hummalı denizlerden esen rüzgarınızda.

Sallandık o şen kızla salıncaklarınızda.

Ben gün gibi yorgun, o sebular gibi ince,

Birdenbire düştük gibi bir gizli sevince.

Gezdik yürüdük yanyana rüzgarlar esince,

Sallandık o şen kızla salıncaklarınızda.

(Yahya Kemal)

7- Yukarıdaki şirin nazım şekli ne olabilir?

8- Halk edebiyatındaki hangi nazım şekline benzemektedir?

9- Kafiye şeması nedir?

10- Bir merhaleden güneşle derya görünür.

Bir merhaleden her iki dünya görünür.

Son merhale bir fasl-ı hazandır ki sürer,

Geçmiş, gelecek cümlesi rüya görünür.

(Yahya Kemal)

Not: Şiir tek dörtlükten ibarettir.

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Kafiye:

11- Allah adın zikredelim evvela

Vacib oldur cümle işte her kula

Allah adın her kim ol evvel ana

Her işi asan eder Allah ana

(Süleyman Çelebi)

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Vezin:

Kafiye:

12- Olsun gamında bencileyin zar u bî-karar

Afakı gezsin ağlayarak ebr-i nevbahar.

...

Sümbüllerini matem edip çözsün ağlasın,

Damane döksün eşk-i firavanı kuhsar

...

Deryalar etse alemi çeşm-i güher-feşan

Gelmez vücuda sencileyin dürr-i şah-var.

(Bâkî)

Not: Şiir Kanûnî Sultan Süleyman’ın ölümü üzerine yazılmıştır.

Nazım şekli:

Nazım türü:

Nazım birimi:

Konu:

Tema:

Kafiye:

13- Dilden dile düştü bu fesâne

Fâş oldu bu mâcerâ cihâne

Kim Kays oluban esîr-i Leylî

Leylî dahi salmış ana meylî

Tedrîc-i mebâdî ile nâgâh

Leylî'nin anası oldu âgâh

Odlara dutuştu, yaslara battı

Ol gonca-dehâna dil uzattı

Not: Beyitler Fuzuli’nin Leyla vü Mecnun adlı eserine aittir.

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Kafiye:

14- İntihasız cevrler odlara yandırdı beni,

Acı sözler datlu canımdan usandırdı beni.

Halktan bi-hude feryadım utandırdı beni.

Rahm kıl devletlü sultanım mürüvvet çağıdır.

Gör Fuzûlî’nin ruh-ı zerdinde eşk-i alini

Perde-i idbar dutmuş suret-i ikbalini

Derd-mendindir inâyetler edip sor halini

Rahm kıl devletlü sultânım mürüvvet çağıdır.

(Fuzûlî)

Nazım şekli:

Nazım birimi:

Konu:

Tema:

Vezin:

Kafiye şeması:

Halk Edebiyatı

2008-03-04T08:51:40+00:00

Koşma

Bad-ı saba selam söyle o yare

Pek göresim geldi illerimizi

Gönül arzu çeker ama ne çare

N’ideyim tutan var yollarımızı

Yüküm gamdır gam alırım satarım

Pervaneler gibi yanar tüterim

Kıyamette yakasını tutarım

Vermesin hoyrata güllerimizi

Karac’oğlan der ki gümanım yoktur

Gayri rakiplere amanım yoktur

Sılaya varmaya dermanım yoktur

Nazlım beklemesin yollarımızı

(Karacaoğlan)

1- Yukarıdaki şiirin kafiye şemasını gösteriniz.

2- Bu koşmanın türü ne olabilir? Niçin? Açıklayınız.

3- Mahlas nedir? Hangi dörtlükte mahlas bulunmaktadır? Günümüz şiirinde mahlas var mıdır? Niçin?

İncecikten bir kar yağar

Tozar Elif Elif diye

Deli gönül abdal olmuş

Gezer Elif Elif diye

Elif kaşlarını çatar

Gamzesi bağrıma batar

Ak elleri kalem tutar

Yazar Elif Elif diye

Evlerinin önü çardak

Elif'in elinde bardak

Sanki yeşil başlı ördek

Yüzer Elif Elif diye

4- Yukarıdaki şiirin nazım şekli konusunda kesin olarak bir şey söylemek mümkün müdür? Hangi nazım şekillerinden biri olabilir? Fark nasıl anlaşılır?

Yürü bre Bulgar Dağı!

Hemen dağlar sende m'olur?

Yaylalı, sümbüllü yurtlar,

Büyük evler sende m'olur?

Eteğinde kervan işler,

Yükseğinde döner kuşlar,

Kürk giydirir, at bağışlar

Yiğit beyler sende m'olur?

5- Yukarıdaki nazım şekli nedir? Nereden anlaşılır?

Ayrıldım gülüm senden

Saçı sümbülüm senden

Araya engel düştü

Ayrıldı yolum senden

6- Tek dörtlükten ibaret olan yukarıdaki şiirin nazım şekli ve türü nedir? Başlıca özellikleri nelerdir? Halk edebiyatı dışında buna benzer nazım şekilleri de var mıdır?

Estergon Kalesi su başı durak

Kemirir içimi bir sinsi firâk

Gönül yâr peşinde, yâr ondan ırak

Akma Tuna akma, ben bir dertliyim

Yâr peşinde koşar kara bahtlıyım

Estergon Kalesi su başı kaya

Kemirir gönlümü aşk denen belâ

Çektiğimi hoş gör, gel etme cefâ

Akma Tuna akma, ben bir dertliyim

Yâr peşinde koşar kara bahtlıyım

Estergon Kalesi su başı kale

Göklere ser çekmiş burçları hele

Biz böyle kaleyi vermezdik ele

Akma Tuna akma, ben bir dertliyim

Yâr peşinde koşar kara bahtlıyım

7- Yukarıdaki şiirin nazım şekli nedir?

8- İsmi ne olabilir? Niçin?

9- Beyit şeklinde yazılan kısmına ne ad verilir?

Aşkın aldı benden beni,

Bana seni gerek seni.

Ben yanarım dün ü günü

Bana seni gerek seni.

Ne varlığa yerinim,

Ne yokluğa yerinirim;

Aşkın ile avunurum,

Bana seni gerek seni.

Aşkın âşıklar öldürür,

Aşk denizine daldırır,

Tecelli ile doldurur,

Bana seni gerek seni.

Sûfilere sohbet gerek,

Ahîlere ahret gerek,

Mecnunlar'a Leylâ gerek,

Bana seni gerek seni.

10- Yukarıdaki şiirin nazım şekli nedir?

11- Koşma, semaî gibi nazım şekillerinden farkı nedir?

Yeni mektup aldım gül yüzlü yârdan

Gözletme yolları gel deyi yazmış

Sivr'alan Köyü'nden bizim diyârdan

Dağlar mor menevşe gül deyi yazmış

Eylenme gurbette yayla zamanı

Mevlâ'yı seversen ağlatma beni

Benek benek mektuptadır nişanı

Gözyaşım mektupta pul deyi yazmış

12- Yukarıdaki şiirin kafiye şemasını gösteriniz.

Beserek'te lâle sümbül yürüdü

Güldede'yi çayır çimen bürüdü

Karataş'ta kar kalmadı eridi

Akar gözüm yaşı sel deyi yazmış

13- Âşık Veysel’e ait yukarıdaki dörtlüğün ölçüsü nedir?

14- Aşağıdaki şiirlerin altlarında istenen özelliklerini yazınız.

a) Çukurova bayramlığın giyerken,

Çıplaklığın üzerinden soyarken,

Şubat ayı kış yelini kovarken,

Cennet demek sana yakışır dağlar.

Ağacınız yapraklarla donanır,

Taşlarınız bir birliğe inanır,

Hep çiçekler bağrınızda gönenir,

Pınarınız çağlar, alışır dağlar.

Nazım şekli:

Nazım türü:

Konu:

Tema:

Ölçü:

b) Sefil baykuş, ne gezersin bu yerde?

Yok mudur vatanın dillerin hani?

Küsmüş müsün selamımı almadın.

Şeyda bülbül, şirin dillerin hani?

Ecel tuzağını açamaz mısın?

Açıp da içinden kaçamaz mısın ?

Azat eyleseler uçamaz mısın ?

Kırık mı kanadın, kolların hani?

Nazım şekli:

Nazım türü:

Konu:

Tema:

Ölçü:

c) Hiç su olur akmaz mı?

Ateş olur yakmaz mı?

Tutalım sultan oldun,

Sultan kula bakmaz mı?

Not: Şiir tek dörtlükten ibarettir.

Nazım şekli:

Nazım türü:

Konu:

Tema:

Kafiye şeması:

Ölçü:

d) Kaleden kaleye şahin uçurdum.

Ah ile vah ile ömür geçirdim.

Ben yare şekerli şerbet içirdim.

Öyl’olur böyl’olur Türkmen güzeli.

Edası çok olur Türkmen güzeli.

Kalenin burcuna taş ben olaydım.

Ela göz üstüne kaş ben olaydım.

Yalınız gezene eş ben olaydım.

Öyl’olur böyl’olur Türkmen güzeli.

Edası çok olur Türkmen güzeli.

Nazım şekli:

Nazım türü:

Konu:

Tema:

Ölçü: